Suplementy diety stosowane w celu poprawy odporności, redukcji stresu czy wspomagania odchudzania cieszą się coraz większą popularnością. Ich powszechna dostępność nie oznacza jednak, że są pozbawione ryzyka. Lek. Hubert Grabowski z Katedry i Kliniki Chirurgii Onkologicznej, Transplantacyjnej i Ogólnej Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego zwraca uwagę na rosnącą liczbę przypadków uszkodzeń wątroby związanych z przyjmowaniem tego rodzaju preparatów.
Uszkodzenie wątroby wywołane przez zioła i suplementy diety określa się w literaturze medycznej skrótem HILI (Herbal and Supplement-Induced Liver Injury). Problem może mieć różne nasilenie, od przejściowych zaburzeń parametrów wątrobowych po ciężką niewydolność narządu, która w niektórych przypadkach wymaga przeszczepienia wątroby.
Jednym z zagrożeń związanych z przyjmowaniem suplementów jest mniej rygorystyczna niż w przypadku leków kontrola ich składu i jakości. W niektórych preparatach wykrywano substancje niewymienione na etykiecie, zanieczyszczenia lub ilości składników czynnych niezgodne z deklaracją producenta. Szczególną ostrożność należy zachować wobec produktów kupowanych w internecie, zwłaszcza z niezweryfikowanych źródeł.
– Badania prowadzone przez farmakologów wskazują, że w niektórych suplementach można znaleźć substancje niewymienione na etykiecie, niepożądane domieszki lub zanieczyszczenia. Zdarza się również, że deklarowana przez producenta substancja czynna występuje w niewłaściwej ilości albo nie ma jej wcale – mówi lek. Hubert Grabowski.
Potencjał uszkadzania wątroby mają również niektóre składniki samych preparatów. Wśród substancji wiązanych z takimi przypadkami wymienia się m.in. ashwagandhę, johimbinę, glistnik jaskółcze ziele oraz mieszanki ziołowe wspomagające odchudzanie i preparaty sportowe czy kulturystyczne. Ryzyko jest trudne do przewidzenia, ponieważ reakcja organizmu może zależeć zarówno od dawki, jak i indywidualnej wrażliwości na daną substancję.
– W praktyce jedna osoba może przyjmować dany suplement przez długi czas bez skutków ubocznych, podczas gdy u innej już niewielka dawka wywoła poważne uszkodzenie wątroby. Obecnie nie istnieją badania pozwalające wcześniej przewidzieć takie reakcje – podkreśla ekspert.
Uszkodzenia wątroby związane z suplementami mogą początkowo nie dawać wyraźnych objawów. W łagodniejszych przypadkach obserwuje się przejściowy wzrost parametrów wątrobowych, jednak niekiedy dochodzi do poważnych powikłań wymagających hospitalizacji.
– Najpoważniejszym powikłaniem jest ostra niewydolność wątroby. W takim stanie narząd przestaje prawidłowo funkcjonować i nie jest w stanie się zregenerować. Dla części pacjentów jedyną szansą na przeżycie pozostaje wtedy transplantacja – zaznacza lek. Hubert Grabowski.
Jak wskazuje specjalista, w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym, szpitalu GUMed, w ciągu roku odnotowano kilka ciężkich przypadków uszkodzenia wątroby związanych z suplementami. Dwoje pacjentów wymagało przeszczepienia narządu.
Do objawów, które powinny skłonić do konsultacji lekarskiej, należą ból lub uczucie rozpierania w prawym podżebrzu, zażółcenie skóry i białkówek oczu, świąd skóry, przewlekłe zmęczenie oraz pogorszenie samopoczucia. Szczególnie niepokojącym sygnałem jest żółtaczka, która wymaga pilnej diagnostyki.
Eksperci przypominają, że substancje takie jak witamina D, witamina C czy magnez są dostępne zarówno w postaci leków, jak i suplementów diety. Leki podlegają bardziej rygorystycznym wymaganiom dotyczącym jakości, bezpieczeństwa i skuteczności niż suplementy, których podstawowym celem jest uzupełnianie diety.
Przed rozpoczęciem przyjmowania suplementów warto skonsultować się z lekarzem, szczególnie w przypadku stosowania kilku preparatów jednocześnie. Istotne jest również wykonywanie badań kontrolnych, jeśli istnieją ku temu wskazania medyczne, oraz unikanie produktów pochodzących z niepewnych źródeł.
Popularność suplementów i ich łatwa dostępność nie powinny zastępować świadomej decyzji o ich stosowaniu. Jak podkreśla ekspert GUMed, również preparaty reklamowane jako naturalne mogą wiązać się z poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi.
