Medycyna kosmiczna to wyzwania związane z bezpieczeństwem astronautów i przygotowaniem do długotrwałych misji poza Ziemią, ale również obszar badań, który może przynieść nowe rozwiązania w diagnostyce i leczeniu pacjentów. Te zagadnienia znalazły się w centrum II Ogólnopolskiej Konferencji Medycyny Kosmicznej, która odbyła się 5-6 listopada w Gdańskim Uniwersytecie Medycznym. Wydarzenie zgromadziło ekspertów z Polski i zagranicy, w tym naukowców współpracujących z Europejską Agencją Kosmiczną (ESA) i NASA.
Konferencję zorganizowały wspólnie GUMed i Wojskowy Instytut Medycyny Lotniczej w ramach projektu Fahrenheit in Space. Spotkanie było okazją do wymiany doświadczeń i rozmowy o kierunkach rozwoju medycyny kosmicznej, a także do zaprezentowania potencjału badawczego Centrum Biomedycyny Kosmicznej i Ochrony Radiologicznej (CBKOR), działającego w naszej Uczelni.
Uroczystego otwarcia dokonali prof. Michał Markuszewski, rektor GUMed, prof. Michał Żmijewski, prorektor ds. nauki, oraz płk dr hab. Grzegorz Kade, dyrektor Wojskowego Instytutu Medycyny Lotniczej. Wykład inauguracyjny wygłosił Afshin Beheshti, naukowiec współpracujący z NASA, specjalizujący się w badaniach nad wpływem środowiska kosmicznego na organizm człowieka, w tym oddziaływaniem promieniowania i mikrograwitacji na komórki.
– To dla mnie ogromna przyjemność i zaszczyt powitać Państwa na drugiej edycji konferencji poświęconej medycynie kosmicznej, odbywającej się w Gdańsku. Cieszymy się, że możemy dziś zgłębiać jedną z najbardziej fascynujących i dynamicznie rozwijających się dziedzin współczesnej nauki – medycynę kosmiczną. Łączy ona w sobie medycynę, biologię, inżynierię oraz nauki kosmiczne, stawiając przed nami wyjątkowe wyzwania, ale także otwierając przed nami niezwykłe nowe możliwości – mówił prof. Michał Markuszewski.
Pierwszego dnia eksperci rozmawiali m.in. o promieniowaniu kosmicznym, badaniach omicznych, zdrowiu człowieka podczas misji oraz adaptacji organizmu do warunków lotów kosmicznych. Wśród prelegentów znaleźli się prof. Jacek Kot, kierownik Kliniki Medycyny Hiperbarycznej i Ratownictwa Morskiego GUMed, dr Anna Fogtman z ESA, prof. Joseph Borg, dr Isaiah Reeves, dr William da Silveira, dr Maybritt Kuypers oraz dr hab. Ewelina Maculewicz. Ważnym punktem programu była również dyskusja o najważniejszych lukach badawczych i nowych kierunkach rozwoju medycyny kosmicznej z udziałem prof. Michała Żmijewskiego, Afshina Beheshtiego, prof. Josepha Borga i Maybritt Kuypers.
Drugi dzień otworzył wykład dr Angelique van Ombergen, ekspertki ESA zajmującej się m.in. zmianami zachodzącymi w mózgu astronautów. W programie znalazły się także wystąpienia młodych naukowców, spotkanie poświęcone popularyzacji wiedzy o kosmosie oraz sesja dotycząca nowych technologii w biomedycynie kosmicznej. Nie zabrakło również dyskusji z udziałem studentów, w której uczestniczyli m.in. prof. Agnieszka Zimmermann, prorektor ds. kształcenia, prof. Virginia Wotring z International Space University oraz Karolina Twardowska, wiceprezeska Polskiego Towarzystwa Astromedycznego.
Konferencję zakończył panel poświęcony priorytetom, możliwościom i ograniczeniom rozwoju medycyny kosmicznej w Europie. W dyskusji uczestniczyli dr Anna Fogtman, dr Angelique van Ombergen, dr Jonathan Scott, prof. Anna Żaczek, prorektor ds.rozwoju i współpracy oraz płk dr hab. Grzegorz Kade. Moderatorem był dr hab. Jakub Mieczkowski, prof. uczelni, kierownik Centrum Biomedycyny Kosmicznej i Ochrony Radiologicznej GUMed.
– Naszym celem jest stworzenie na GUMed ośrodka, który nie tylko bada wpływ przestrzeni kosmicznej na organizm człowieka, lecz także opracowuje konkretne technologie diagnostyczne, narzędzia analityczne i metody oceny ryzyka zdrowotnego – podkreśla dr hab. Jakub Mieczkowski, prof. uczelni.
Jednym z najważniejszych kierunków badań Centrum jest ocena indywidualnej biologicznej odpowiedzi człowieka na promieniowanie kosmiczne. Naukowcy chcą wykorzystać technologie diagnostyki molekularnej, w tym analizę DNA, badania epigenetyczne i biomarkery krążące we krwi, do opracowania indywidualnego wskaźnika odpowiedzi na promieniowanie (radiation score). W przyszłości mógłby on uzupełniać klasyczną dozymetrię i pomagać w ocenie ryzyka zdrowotnego astronautów podczas długotrwałych misji na Księżyc i Marsa.
Kolejnym obszarem jest wykorzystanie sztucznej inteligencji do analizy obrazów medycznych, w tym badań ultrasonograficznych. Rozwijane w GUMed narzędzia mogłyby w przyszłości wspierać diagnostykę prowadzoną przez astronautów bez bezpośredniego dostępu do specjalistów. Podobne rozwiązania mogą znaleźć zastosowanie także na Ziemi, m.in. w medycynie ratunkowej i wojskowej.
Rozwój biomedycyny kosmicznej w GUMed obejmuje również współpracę z międzynarodowym przemysłem kosmicznym. Wśród potencjalnych partnerów wspólnych przedsięwzięć znajdują się Boeing i Frontier Space. Uczelnia chce rozwijać projekty łączące biologię i medycynę z technologiami umożliwiającymi prowadzenie zaawansowanych eksperymentów w przestrzeni kosmicznej, m.in. z wykorzystaniem zautomatyzowanych laboratoriów i trójwymiarowych modeli komórkowych.
Podczas konferencji poinformowano także o dołączeniu CBKOR do międzynarodowej inicjatywy STARS (Systematic Threat Analysis of Radiation from Space), rozwijanej m.in. przez dr Annę Fogtman z ESA oraz prof. Monę Nasser z University of Plymouth. Projekt skupia się na analizie biologicznych i zdrowotnych skutków promieniowania kosmicznego. Udział GUMed pozwoli połączyć kompetencje uczelni w zakresie biologii molekularnej, radiobiologii i analizy danych z doświadczeniem międzynarodowych ekspertów.
Badania prowadzone z myślą o eksploracji kosmosu mogą mieć bezpośrednie znaczenie dla rozwoju medycyny na Ziemi. Dla Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego to możliwość rozwijania własnych kompetencji badawczych i udziału w międzynarodowych projektach, które łączą medycynę, nauki biologiczne i nowe technologie.
