Badaczki z Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego uczestniczyły w International Symposium on Mechanisms of Vasodilatation (MOVD 2026), zorganizowanym w Research Institute of the McGill University Health Centre w Montrealu w dniach 15-17 października 2026 r. Wydarzenie zgromadziło międzynarodowych ekspertów zajmujących się biologią naczyń, dysfunkcją śródbłonka oraz zaburzeniami mikrokrążenia w chorobach układu sercowo-naczyniowego. W programie sympozjum znalazły się trzy prezentacje ustne oraz dwa doniesienia posterowe zespołów GUMed, przedstawiające wyniki interdyscyplinarnych badań łączących nauki podstawowe z kardiologią kliniczną.
Prof. Barbara Kutryb-Zając z Katedry i Zakładu Biochemii, koordynatorka Centrum Kardioonkologii Doświadczalnej, przedstawiła wyniki zintegrowanych analiz metabolicznych i oceny funkcji mikrokrążenia u pacjentów z przewlekłą niewydolnością serca leczonych inhibitorami SGLT2. Badania realizowane są we współpracy z zespołem prof. Marcina Hellmanna i dr Marii Tarnawskiej z Katedry i Zakładu Diagnostyki Chorób Serca.
Mgr Roksana Knapczyk, doktorantka z Katedry i Zakładu Diagnostyki Chorób Serca zaprezentowała wyniki oceny mikrokrążenia oraz analiz proteomicznych i metabolomicznych u pacjentów z dziedzicznymi chorobami aorty piersiowej. Projekt, realizowany jest we współpracy z dr Lidią Woźniak-Mielczarek z Katedry i Kliniki Kardiologii Dziecięcej i Wad Wrodzonych Serca oraz zespołami z krajowych i zagranicznych ośrodków naukowych w tym z Uniwersytetem w Zuruchu.
Mgr Iga Walczak, doktorantka z Katedry i Zakładu Biochemii przedstawiła wyniki badań nad dysfunkcją mitochondriów i przebudową metaboliczną komórek śródbłonka mikrokrążenia wieńcowego izolowanych z serc ludzkich od biorców i dawców z zabiegów transplantacji. Badania prowadzone są w ramach projektu OPUS pod kierownictwem prof. Barbary Kutryb-Zając, we współpracy z Narodowym Instytutem Kardiologii im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego oraz Centrum Medycznego Kształcenia Podyplomowego w Warszawie. Doktorantka zaprezentowała także poster poświęcony dysfunkcji śródbłonka i badaniom metabolomicznym poprzedzającym pogorszenie parametrów czynnościowych zmian typu non-culprit w tętnicach wieńcowych. Badania realizowane są we współpracy z dr. Grzegorzem Żukiem i prof. Miłoszem Jaguszewskim z I Kliniki Kardiologii GUMed.
Mgr Ada Kawecka, doktorantka z Katedry i Zakładu Biochemii zaprezentowała poster dotyczący zaburzeń metabolizmu adenozyny w sarkoidozie płucnej. Badania, prowadzone we współpracy z dr Hanną Jankowską z Katedry i Zakładu Diagnostyki Chorób Serca oraz dr. hab. Piotrem Siondalskim z Katedry i Kiniki Kardiochirurgii i Chirurgii Naczyniowej, wykazały zmiany aktywności izoenzymów deaminazy adenozyny oraz stężenia adenozyny, wskazując na potencjalne znaczenie tego szlaku w przewlekłym stanie zapalnym i powikłaniach sercowo-naczyniowych. Ponadto, w sesji Vascular Development and Signaling, współprowadzonej przez prof. Barbarę Kutryb-Zając i prof. Michele Castro z Uniwersytetu w São Paulo, wystąpiła Isabelly Annunciato z Uniwersytetu Jagiellońskiego, prezentując badania nad adenozynozależnym wpływem metotreksatu na funkcję śródbłonka naczyniowego. W 2026 r. badaczka odbyła dwukrotnie staż naukowy w GUMed pod opieką prof. Barbary Kutryb-Zając.
Udział w sympozjum podkreślił znaczenie współpracy Katedry i Zakładu Biochemii, Katedry i Zakładu Diagnostyki Chorób Serca, Kliniki Kardiologii, Katedry i Kliniki Kardiochirurgii i Chirurgii Naczyniowej, Kardiologii Dziecięcej i Wad Wrodzonych Serca oraz Centrum Kardioonkologii Doświadczalnej GUMed w realizacji badań łączących ocenę kliniczną pacjentów z zaawansowanymi analizami molekularnymi, metabolicznymi i komórkowymi w dziedzinie kardiologii. Istotnym elementem tych działań jest również wieloletnia współpraca z zespołem prof. Stefana Chłopickiego, dyrektora Jagiellońskiego Centrum Rozwoju Leków (JCET) Uniwersytetu Jagiellońskiego. Działalność naukowa prof. Stefana Chłopickiego stanowi kontynuację krakowskiej szkoły farmakologii śródbłonka naczyniowego stworzonej przez prof. Ryszarda Gryglewskiego, współodkrywcę prostacykliny i jednego z pionierów badań nad śródbłonkowymi mechanizmami regulacji napięcia naczyniowego. Współpraca zespołów z Gdańska i Krakowa rozwija tę tradycję, łącząc farmakologię eksperymentalną, biochemię i badania kliniczne w poszukiwaniu nowych mechanizmów dysfunkcji śródbłonka oraz możliwości ich terapeutycznej modulacji. Jej początki sięgają badań doktoranckich prof. Kutryb-Zając, realizowanych w JCET we współpracy z zespołem prof. Chłopickiego. Jednym z kluczowych osiągnięć tych badań, było wykazanie znacznie zwiększonej aktywności śródbłonkowej ekto-deaminazy adenozyny (eADA) w miażdżycy oraz potencjału terapeutycznego jej hamowania. Wyniki opublikowano w 2016 r. w czasopiśmie Cardiovascular Research (link do artykułu). Kolejne prace zespołu wykazały znaczenie eADA w aktywacji zapalnej śródbłonka, wskazując na rolę metabolizmu pozakomórkowej adenozyny w regulacji funkcji naczyń.
Historia sympozjum MOVD sięga końca lat 70. XX wieku. Jest ono związane z rozwojem współczesnej fizjologii naczyń i odkryciami, które zmieniły rozumienie śródbłonka, z biernej wyściółki naczyń w aktywny narząd regulujący napięcie naczyniowe, przepływ krwi i procesy zakrzepowe. Ważny wkład w rozwój tej dziedziny wniósł prof. Ryszard Gryglewski, który w 1976 r., wspólnie z Salvadorem Moncadą, Stuartem Buntingiem i Johnem Vane’em, uczestniczył w odkryciu prostacykliny, jednego z kluczowych śródbłonkowych mediatorów o działaniu naczyniorozkurczowym i przeciwpłytkowym. Jego późniejsze badania nad inaktywacją śródbłonkowego czynnika rozkurczowego (EDRF) przez anionorodnik ponadtlenkowy miały istotne znaczenie dla identyfikacji EDRF jako tlenku azotu. Za odkrycia dotyczące roli tlenku azotu jako cząsteczki sygnałowej w układzie sercowo-naczyniowym Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny w 1998 r. otrzymali Robert F. Furchgott, Louis J. Ignarro i Ferid Murad. Dziedzictwo tych odkryć pozostaje obecne w programie MOVD, m.in. poprzez wykłady upamiętniające wybitnych badaczy fizjologii naczyń.
Współczesne badania prezentowane podczas sympozjum w Monteralu, w tym projekty realizowane przez zespół GUMed we współpracy z JCET, rozwijają tę tradycję, koncentrując się na molekularnych i metabolicznych mechanizmach dysfunkcji śródbłonka oraz ich znaczeniu w patogenezie chorób sercowo-naczyniowych. Przykładem znaczenia tych badań było również seminarium naukowe pt. Medycyna Śródbłonka Naczyniowego zorganizowane w GUMed w 2026 r. przez prof. Marcina Hellmanna i prof. Barbarę Kutryb-Zając. W wydarzeniu gościli m.in. prof. Jean-Luc Cracowski, wybitny kardiolog i farmakolog z Uniwersytetu w Grenoble oraz prof. Stefan Chłopicki z Uniwersytetu Jagiellońskiego.
