Choroba Alzheimera i inne postaci demencji stanowią jedno z najistotniejszych wyzwań dla współczesnej medycyny i systemu opieki zdrowotnej. Działalność Translacyjnego Centrum Chorób Mózgu Uczelni Fahrenheita, którego koordynatorem jest prof. Bartosz Karaszewski, a współkoordynatorem prof. Grzegorz Węgrzyn, kierownik Katedry Biologii Molekularnej Uniwersytetu Gdańskiego, obejmuje zarówno poszukiwanie nowych możliwości terapeutycznych i badanie mechanizmów chorób neurozwyrodnieniowych na niwie badawczej, jak i rozpoznawanie potrzeb pacjentów oraz rozwój kompleksowej opieki nad osobami z demencją i ich bliskim na niwie klinicznej.
W tym pierwszym zakresie najistotniejsze są współprace z wybranymi jednostkami UG i Politechniki Gdańskiej, Instytutem Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. Mirosława Mossakowskiego PAN oraz Siecią Badawczą Łukasiewicz. W kontekście drugiego, stricte klinicznego, w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym, szpitalu GUMed, na bazie zasobów Klinik Neurologii Dorosłych oraz Kliniki Reumatologii, Immunologii Klinicznej, Geriatrii i Chorób Wewnętrznych, powstał kolejny w obszarze chorób mózgu system wielodyscyplinarnej, koordynowanej opieki: diagnostyki i leczenia chorób przebiegających z otępieniem (wcześniej między innymi od dawna świetnie funkcjonujące centra leczenia udarów mózgu, stwardnienia rozsianego i wybranych chorób rzadkich, w tym miastenii i ataksji Friedreicha).
Działalność Translacyjnego Centrum Chorób Mózgu Uczelni Fahrenheita w zakresie chorób neurozwyrodnieniowych obejmuje 4 główne obszary:
1. Nowa genisteina – poszukiwanie możliwości terapeutycznych chorób neurozwyrodnieniowych
W ramach działalności Translacyjnego Centrum Chorób Mózgu prof. Grzegorz Węgrzyn z Uniwersytetu Gdańskiego wraz z zespołem prof. Bartosza Karaszewskiego pracują nad potencjalnym wykorzystaniem de novo zmodyfikowanej genisteiny w chorobach zwyrodnieniowych, w tym w CADASIL i w chorobie Alzheimera. Dotychczasowe wyniki badań wskazują na potencjał naturalnej genisteiny jako kierunku rozwoju nowych strategii terapeutycznych w chorobie Alzheimera, jednak potwierdzenie skuteczności i bezpieczeństwa tego związku, także w zmodyfikowanej postaci, wymaga dalszych badań klinicznych, już opracowanych przez Zespół Centrum Chorób Mózgu i Kliniki Neurologii Dorosłych GUMed.
Ważnym elementem tych działań jest publikacja naukowa poświęcona potencjałowi genisteiny w terapii choroby Alzheimera, opublikowana w czasopiśmie Neural Regeneration Research (DOI: 10.4103/NRR.NRR-D-24-00713). Badania wpisują się w poszukiwanie nowych strategii terapeutycznych, których skuteczność wymaga dalszej weryfikacji w badaniach klinicznych.
2. Tropienie markerów epigenetycznych w idiopatycznej chorobie Alzheimera
We współpracy z z Instytutu Medycyny Doświadczalnej i Klinicznej im. Mirosława Mossakowskiego Polskiej Akademii Nauk realizowany jest projekt poświęcony identyfikacji zmian epigenetycznych związanych z rozwojem idiopatycznej choroby Alzheimera. Kierownikiem tego zadania jest dr Michalina Wężyk.
W badaniach wykorzystywane są bezpośrednio indukowane neurony pacjentów (iNeurons), które pozwalają analizować procesy zachodzące w komórkach nerwowych. Naukowcy badają m.in. metylację DNA, modyfikacje histonów oraz niekodujące RNA. Celem projektu jest lepsze poznanie mechanizmów molekularnych towarzyszących wczesnym etapom neurodegeneracji oraz identyfikacja zmian, które mogą w przyszłości pomóc w lepszym zrozumieniu etiopatogenezy choroby Alzheimera.
3. Potrzeby osób żyjących z demencją w młodym wieku
Projekt dr Urszuli Skrobas z Kliniki Neurologii Dorosłych Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego koncentruje się na identyfikacji i określeniu priorytetów potrzeb osób, u których demencję zdiagnozowano przed 65. rokiem życia, ich opiekunów oraz przedstawicieli zawodów medycznych.
W badaniu zostaną wykorzystane metody jakościowe i ilościowe, umożliwiające zebranie doświadczeń trzech grup uczestników: osób żyjących z demencją w młodym wieku, ich opiekunów i partnerów w opiece oraz specjalistów medycznych mających doświadczenie w pracy z tą grupą pacjentów.
Wyniki projektu mogą przyczynić się do lepszego dostosowania usług zdrowotnych i wsparcia społecznego do potrzeb osób, które mierzą się z chorobą w okresie aktywności zawodowej i rodzinnej, a także do potrzeb ich bliskich.
4. Rozwój kompleksowej opieki nad osobami z demencją
Kluczowym etapem działalności Zespołu jest inicjatywa stworzenia centrum opieki nad osobami z demencją, rozwijana we współpracy z zespołem geriatrów Klinika Reumatologii, Immunologii Klinicznej, Geriatrii i Chorób Wewnętrznych GUMed. Jej założeniem jest dążenie do bardziej kompleksowego podejścia do pacjentów, uwzględniającego nie tylko diagnostykę i leczenie, lecz także codzienne funkcjonowanie, potrzeby opiekunów oraz ciągłość wsparcia. Inicjatywa ta wpisuje się w szerszy cel Centrum Chorób Mózgu: łączenie badań naukowych z praktyką kliniczną oraz poszukiwanie rozwiązań, które mogą poprawić jakość życia pacjentów i ich rodzin.
