Tajemnice z … prezentują historię wybranych obiektach z kolekcji Muzeum GUMed. Co pewien jednak czas pozwalają sobie na nieco inną opowieść. Tak będzie tym razem.
Luty tego roku miał istotne znacznie dla historii GUMed. Drugiego dnia miesiąca obchodziliśmy rocznicę pierwszej inauguracji roku akademickiego (2 lutego 1946 r.). Data ta dziwna z punktu widzenia kalendarza akademickiego wynikała ze splotu wydarzeń i okoliczności w trudnych pierwszych powojennych miesiącach. Zajęcia dydaktyczne w Akademii Lekarskiej w Gdańsku rozpoczęto dopiero w listopadzie 1945 r, prace remontowe trwały nadal, a mroźna zima, chłód w pomieszczeniach pozbawionych wydajnego ogrzewania a czasem nawet szyb w oknach (wspominał o tym w swych notatkach James Adams-Ray), utrudniały naukę i zwykłe życie uczelni. O wyborze daty pierwszej inauguracji zadecydowały zapewne i inne względy, o których Muzeum nie wie.
20 lutego obchodziliśmy, trzy tygodnie po rocznicy pierwszej inauguracji obchodziliśmy Dzień Nauki Polskiej. Tajemnice z muzealnej półki w lutym 2026 kilka zdań poświęcą jej (nauki) historii.
Thomas Kuhn w powstałej w 1962 r. Strukturze rewolucji naukowych nakreślił śmiały i nowatorski sposób spojrzenia na historię nauki. Po przeszło sześćdziesięciu latach wciąż wydaje się nie mniej świeży i intrygujący.
W pierwszych słowach przedmowy Kuhn napisał: Ku memu zdziwieniu zapoznanie się z przestarzałymi teoriami i praktykami naukowymi radykalnie podważyło moje podstawowe wyobrażenia na temat natury nauki i przyczyn jej szczególnych sukcesów. Swoim przemyśleniom i redakcji książki poświecił wiele lat, rezygnując z badań w dziedzinie fizyki i pierwotnego pomysłu przeprowadzania nowatorskiego wykładu z tej dziedziny. Jak wspominał w przytoczonej przedmowie do Struktury rewolucji naukowych zetknął się z historią nauki myśląc o fizyce i wykładzie jej poświęconemu. Reszta to opowieść o zaskoczeniu, fascynacji i niespodziewanych wnioskach. Lektura pracy Kuhna nie należy do najłatwiejszych - tym nie mniej pozwala ona nie tylko podążać drogą przemyśleń i wniosków autora, lecz również zachęca do własnych poszukiwań.
Kierując się tą myślą, bardzo niespiesznie szedłem po raz może tysięczny pierwszy - jak w bajce, pomiędzy szafami, gablotami, regałami – na których spoczywa część zbiorów Muzeum GUMed. Pozostałe wypełniają coraz liczniejsze bezkwasowe pudła lub chroniące przed kurzem i światłem szafy. W głowie brzmiały słowa Kuhna: Wiedza historyczna, jeżeli nie traktować jej wyłącznie jako składnicy chronologicznych anegdot, może w zasadniczy sposób zmienić obraz nauki, jaki zawładnął naszym myśleniem.
Muzeum jest bez wątpienia składnicą, magazynem, zbiorem obiektów i związanych z nimi informacji. Niekiedy są to identyczne z tymi jakie usłyszał Thomas Kuhn anegdoty na temat rozwoju medycyny i dziejów GUMed. Czasem to przekazy ustne, o znaczeniu których tak często pisał Frank Herbert w Kronikach Diuny. Opowieści o historii, której tłem jest Uczelnia, Polska na przestrzeni lat, a przede wszystkim medycyna.
Spoglądam na Romulusa, legendę sprzętu anestezjologicznego, wprowadzonego na rynek przez firmę Draegger w 1952 r. Aparat do znieczulenia ogólnego, który bardzo wpłynął na rozwój anestezjologii i chirurgii. Przypominam wspomnienie prof. Janiny Suchorzewskiej na temat początków intubacji dotchawicznej. Brak odpowiednich rurek do intubacji wymusił przygotowanie ich metodą chałupniczą, czyli w dyżurce lekarskiej. Kawałek zwykłej rurki z tworzywa, jaka dostępna była na oddziale, docinana do odpowiedniej długości, a następnie pilnikiem do paznokci zaokrąglano brzeg by nie urażał błony śluzowej tchawicy.
Kształtowanie współczesnego oblicza medycyny, proces niezwykle dynamiczny po drugiej wojnie światowej to istotny fragment postępu nauki. Rozumianego nie tylko jako poszerzanie wiedzy, ale również obejmującego nowe metody badań, koncepcje dotyczące struktury nauki, naszego jej rozumienia i miejsca w szeroko pojmowanym intelektualnym dorobku ludzkości.
Thomas Kuhn zasadniczo wpłynął na sposób myślenia o przeszłości nauki. Jej badacze do dziś odwołują się do stwierdzeń zawartych w Strukturze rewolucji naukowych.
Każdy krok i spojrzenie na zebrane w Muzeum obiekty to nowe wspomnienie, skojarzenie lub historia. I choć być może brzmi to zbyt górnolotnie i nie do końca autentycznie, to przecież część, a może większość z odwiedzających Muzeum, podświadomie oczekuje takich myśli lub emocji.
Zdjęcie prof. Janiny Suchorzewskiej, odbierającej z rąk prof. Wiesława Makarewicza w stroju Rektora AMG, dyplom, być może podczas uroczystości odnowienia dyplomów w jubileuszu 50-lecia ukończenia studiów medycznych. Uroczystość miała miejsce w sali wykładowej nr 1 im. prof. Stanisława Hillera, o czym świadczy doskonale widoczne duże zdjęcie ponad głowami uczestników spotkania. Na prawo od prof. Suchorzewskiej, pierwszy z prawej strony siedzi prof. Olgierd Narkiewicz (przyp. dr Marek Bukowski).
dr Marek Bukowski, Muzeum GUMed
