Jak kształcić pielęgniarki zgodnie ze standardami europejskimi i jednocześnie odpowiadać na realne potrzeby systemu ochrony zdrowia? Odpowiedzi na to pytanie poszukiwano podczas warsztatów WHO w Erywaniu, w których jako ekspert WHO uczestniczyła dr hab. Dorota Kilańska, prof. uczelni z Zakładu Koordynowanej Opieki GUMed.
W dniach 16-17 marca 2026 r. w Erywaniu odbyły się subregionalne warsztaty Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), poświęcone wzmocnieniu systemów kształcenia i regulacji zawodów medycznych w krajach Partnerstwa Wschodniego. Spotkanie, zorganizowane w ramach programu DG ENEST, miało charakter praktycznego forum, którego celem było wypracowanie realnych rozwiązań wspierających reformy systemów zdrowotnych w regionie.
Warsztaty zgromadziły przedstawicieli ministerstw zdrowia i edukacji, regulatorów, uczelni oraz ekspertów międzynarodowych. Szczególną rolę odegrała wymiana doświadczeń między krajami będącymi na różnych etapach transformacji systemów kształcenia i regulacji – od systemów postsowieckich po modele w pełni zgodne z wymogami Unii Europejskiej.
W wydarzeniu jako ekspert WHO, prezentując doświadczenia Polski w zakresie transformacji edukacji pielęgniarskiej, uczestniczyła dr hab. Dorota Kilańska, prof. uczelni z Zakładu Koordynowanej Opieki GUMed z wystąpieniem Competency-Based Education in Nursing: From Policy to Practice, które dotyczyło wdrażania kształcenia opartego na kompetencjach oraz praktycznych mechanizmów dostosowania systemu edukacji do dyrektyw UE, w tym 2005/36/WE i 2013/55/UE.
Kluczowym elementem prezentacji było pokazanie, że reforma edukacji pielęgniarskiej nie jest jedynie zmianą programu studiów, lecz procesem systemowym, obejmującym legislację, organizację kształcenia, rozwój kadry dydaktycznej oraz integrację edukacji z praktyką kliniczną. Polska, przechodząc tę transformację, wdrożyła m.in. studia pomostowe, umożliwiające podniesienie kwalifikacji pielęgniarek do poziomu akademickiego, oraz ustandaryzowała program kształcenia do poziomu ponad 4700 godzin, zgodnie z wymogami UE.
Analizy przedstawione przez kraje Partnerstwa Wschodniego potwierdziły, że największe wyzwania w regionie mają charakter systemowy. W wielu krajach nadal dominuje kształcenie zawodowe, programy studiów nie są w pełni zgodne z europejskimi standardami, a systemy regulacyjne pozostają fragmentaryczne. Dodatkowym czynnikiem destabilizującym jest sytuacja geopolityczna – szczególnie w Ukrainie, gdzie wojna wpływa bezpośrednio na funkcjonowanie uczelni, dostępność kadry oraz ciągłość kształcenia.
W tym kontekście szczególnie cennym elementem warsztatów było przedstawienie doświadczeń Irlandii jako przykładu dojrzałego systemu regulacyjnego. Irlandzki model pokazuje, że skuteczna regulacja zawodów medycznych musi być oparta na jasnych podstawach prawnych, ale przede wszystkim – na orientacji na interes publiczny. Wprowadzona reforma z 2011 roku przesunęła punkt ciężkości z ochrony zawodu na ochronę pacjenta, co stało się fundamentem współczesnego podejścia do regulacji.
– System irlandzki opiera się na czterech kluczowych funkcjach regulatora: prowadzeniu rejestru zawodowego, określaniu standardów kształcenia, definiowaniu zasad etycznych oraz prowadzeniu postępowań w sprawach skarg i naruszeń. Szczególną uwagę zwraca rozwój zaawansowanej praktyki pielęgniarskiej (Advanced Nurse Practitioner), która – dzięki formalnej regulacji – stała się integralną częścią systemu ochrony zdrowia, wspierając dostępność świadczeń i odciążając lekarzy specjalistów. Istotnym elementem modelu irlandzkiego jest również powiązanie regulacji z rozwojem kompetencji oraz systemem ciągłego doskonalenia zawodowego (CPD). Regulacja nie pełni tu wyłącznie funkcji kontrolnej, ale staje się narzędziem wspierającym rozwój zawodu i jakość opieki – tłumaczy prof. Kilańska.
Drugi dzień warsztatów, poświęcony regulacji, pokazał wyraźnie, że edukacja i regulacja nie mogą być rozpatrywane oddzielnie. Systemy kształcenia muszą być projektowane w ścisłym powiązaniu z wymaganiami dotyczącymi wykonywania zawodu, kompetencji oraz odpowiedzialności zawodowej. W przeciwnym razie powstaje luka między przygotowaniem absolwenta, a realnymi potrzebami systemu ochrony zdrowia.
Wnioski z warsztatów są jednoznaczne. Kraje regionu potrzebują nie tylko zmian programowych, ale przede wszystkim spójnych reform obejmujących edukację, regulację i praktykę kliniczną. Kluczowe znaczenie ma rozwój przywództwa pielęgniarskiego, budowanie potencjału kadry dydaktycznej oraz tworzenie mechanizmów umożliwiających rozwój nowych ról zawodowych, w tym zaawansowanej praktyki pielęgniarskiej.
– Z perspektywy Polski udział w warsztatach WHO potwierdza, że nasze doświadczenia mogą stanowić istotne wsparcie dla krajów przechodzących podobną transformację. Jednocześnie pokazuje, że rozwój pielęgniarstwa – zarówno w wymiarze edukacyjnym, jak i regulacyjnym – jest jednym z kluczowych elementów budowania nowoczesnych, odpornych systemów ochrony zdrowia. To właśnie od jakości kształcenia, jasnych zasad regulacji oraz wzmocnienia roli pielęgniarek zależy przyszłość opieki zdrowotnej – nie tylko w krajach Partnerstwa Wschodniego, ale w całej Europie – dodaje prof. Kilańska.
