W czasopiśmie European Journal of Neuroscience ukazał się edytorial Can Neuroscience Inform Peacebuilding?, poświęcony możliwościom wykorzystania wiedzy o funkcjonowaniu mózgu w zapobieganiu konfliktom, ich deeskalacji oraz procesach pojednania. Jedną z autorek publikacji jest lek. Zofia Kachlik, rezydentka psychiatrii i badaczka związana z Kliniką Psychiatrii Dorosłych GUMed. Współautorami są Maria Dimitriu z Uniwersytetu w Zurychu i ETH Zurich oraz dr Ali Jawaid z FENS-Kavli Network of Excellence i Translational Neuropsychiatry Research Group działającej w ramach Sieci Badawczej Łukasiewicz – PORT we Wrocławiu.
Autorzy zwracają uwagę, że konflikty społeczne i zbrojne mają nie tylko wymiar polityczny, historyczny czy ekonomiczny. Ich przebieg wiąże się również ze sposobem, w jaki ludzki mózg reaguje na strach, niepewność i poczucie zagrożenia. Mechanizmy te mogą wpływać na podejmowanie decyzji, wzmacniać uprzedzenia i utrudniać otwartość na odmienne perspektywy. Wiedza z zakresu neuronauki może zatem pomóc lepiej zrozumieć biopsychospołeczne podłoże konfliktów oraz procesy prowadzące do ich eskalacji.
W publikacji opisano również wpływ propagandy i dezinformacji na sposób przetwarzania informacji. Autorzy wskazują, że treści silnie nacechowane emocjonalnie mogą wykorzystywać istniejące mechanizmy poznawcze i zwiększać podatność na uproszczone, oparte na lęku interpretacje rzeczywistości. Szczególne znaczenie może mieć także trauma zbiorowa i międzypokoleniowa, związana m.in. z doświadczeniami wojny i przesiedleń, która może wpływać na sposób postrzegania kolejnych zagrożeń.
Jednocześnie autorzy wskazują na możliwości wykorzystania neuronauki w działaniach wspierających pokój. Jednym z ważnych obszarów jest rozwijanie empatii i zdolności przyjmowania perspektywy drugiej osoby. W tym kontekście omawiane są m.in. doświadczenia wykorzystujące rzeczywistość wirtualną (VR), które pozwalają uczestnikom spojrzeć na sytuacje z perspektywy przedstawicieli innych grup. Badania wskazują również, że odpowiednio zaprojektowane interwencje psychospołeczne mogą wpływać na uprzedzenia i wspierać dialog między grupami pozostającymi w konflikcie.
Publikacja zwraca także uwagę na potencjał neuroplastyczności. Mechanizmy odpowiedzialne za uprzedzenia, wrogość czy ograniczoną empatię nie muszą być niezmienne. Autorzy przedstawiają wyniki badań sugerujących, że odpowiednio zaprojektowane doświadczenia, treningi i interwencje mogą wspierać zmianę utrwalonych sposobów reagowania. Jednocześnie podkreślają, że wykorzystanie nowych technologii neurobiologicznych w obszarze budowania pokoju musi odbywać się z poszanowaniem zasad etycznych, praw człowieka i przy zachowaniu odpowiednich zabezpieczeń.
W podsumowaniu wskazano, że neuronauka może w przyszłości stanowić uzupełnienie tradycyjnych metod zapobiegania konfliktom, mediacji i budowania pokoju. Lepsze rozumienie mechanizmów związanych z lękiem, uprzedzeniami, agresją, empatią i współpracą może pomóc nie tylko wyjaśniać źródła konfliktów, ale również rozwijać oparte na wiedzy naukowej sposoby wspierania dialogu i pojednania.
