Specjaliści Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego z Uniwersyteckiego Centrum Klinicznego, szpitala GUMed, wykonali dwa pierwsze w historii ośrodka pobrania nerek od żywych dawców z wykorzystaniem systemu robotycznego. Zabiegi zakończyły się powodzeniem, a zarówno dawcy, jak i biorcy czują się dobrze. Wprowadzenie tej metody stanowi kolejny etap rozwoju programu przeszczepiania nerek od żywych dawców, prowadzonego w UCK od czterech lat z zastosowaniem technik małoinwazyjnych.
Jak podkreślają specjaliści, wykorzystanie robota zwiększa możliwości chirurga, zapewniając większą precyzję i swobodę wykonywania ruchów. System umożliwia uzyskanie powiększonego, trójwymiarowego obrazu pola operacyjnego, co ma szczególne znaczenie podczas pracy z delikatnymi strukturami anatomicznymi, takimi jak naczynia krwionośne czy moczowód.
– Należy pamiętać, że system robotyczny nie zastępuje chirurga. Wszystkie ruchy narzędzi są wykonywane i kontrolowane przez operatora – podkreśla dr hab. Andrzej Hellmann z Katedry i Kliniki Chirurgii Onkologicznej, Transplantacyjnej i Ogólnej GUMed.
W UCK wszystkie pobrania nerek od żywych dawców wykonywane są techniką laparoskopową. W przypadku pacjentów, którzy kwalifikują się do zabiegu małoinwazyjnego, możliwe jest również zastosowanie asysty robota. Szczególne znaczenie ma to w przypadku żywego dawstwa, ponieważ jednym z najważniejszych celów operacji jest jak najmniejsze obciążenie organizmu dawcy przy jednoczesnym zapewnieniu bezpieczeństwa i odpowiedniej jakości pobieranego narządu.
– Dawstwo żywe nerki, czyli podarowanie jej przez osobę bliską, jest jednym z najpiękniejszych darów, jakie może dać jeden człowiek drugiemu. W związku z tym należy dochować wszelkiej staranności, żeby było ono jak najbardziej bezpieczne i jak najmniej obciążające dla dawcy. Zabieg w asyście robota trwa nieco dłużej, ale ochrona narządu, a przez to jego jakość oraz bezpieczeństwo pacjenta, są na bardzo wysokim poziomie – tłumaczy dr Maciej Śledziński z Katedry i Kliniki Chirurgii Onkologicznej, Transplantacyjnej i Ogólnej GUMed.
Jak dodaje specjalista, część analiz wskazuje również na możliwość występowania mniejszych dolegliwości bólowych po operacji oraz krótszego czasu hospitalizacji pacjentów poddawanych zabiegom robotycznym.
Do pierwszych robotycznych pobrań nerek zespół UCK przygotowywał się przez rok. W planach ośrodka jest również rozwijanie technik robotycznych w zakresie wszczepiania nerek. Jest to jednak bardziej skomplikowany etap procedury transplantacyjnej, między innymi ze względu na konieczność wykonania precyzyjnych połączeń naczyniowych.
Rozwój programu małoinwazyjnego pobierania nerek wpisuje się w szersze działania na rzecz zwiększania dostępności transplantacji od żywych dawców. Ta forma dawstwa ma szczególne znaczenie dla pacjentów oczekujących na przeszczepienie. Umożliwia zaplanowanie operacji, a odpowiednia kwalifikacja dawcy pozwala zapewnić bardzo dobrą jakość pobieranego narządu.
Potencjał rozwoju tej metody w Polsce pokazują dane dotyczące liczby transplantacji. W 2025 roku w Niderlandach wykonano 499 przeszczepień nerek od żywych dawców, co stanowiło 48,2 proc. wszystkich transplantacji nerek. W Polsce przeprowadzono w tym czasie 69 takich zabiegów, a ich udział wyniósł 5,2 proc.
– Jednym z możliwych wyjaśnień tej różnicy jest stosunkowo krótki czas oczekiwania na nerkę od dawcy zmarłego, który może zmniejszać motywację do rozważenia dawstwa rodzinnego. Według danych Poltransplantu w 2025 roku średni czas oczekiwania na przeszczepienie nerki wynosił około roku – informuje prof. Alicja Dębska-Ślizień, kierownik Katedry i Kliniki Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych GUMed.
Decyzji o oddaniu nerki mogą towarzyszyć obawy dotyczące własnego zdrowia, bólu pooperacyjnego, długości rekonwalescencji czy powrotu do pracy i codziennych obowiązków. Dlatego tak istotne są rzetelna informacja, możliwość rozmowy z zespołem transplantacyjnym oraz wsparcie potencjalnego dawcy na każdym etapie podejmowania decyzji. Rozwijanie małoinwazyjnych metod operacyjnych, w tym chirurgii robotycznej, może pomóc ograniczać część obaw związanych z samym zabiegiem. Niektóre badania wskazują między innymi na mniejsze zapotrzebowanie na opioidowe leki przeciwbólowe po pobraniu robotycznym w porównaniu z laparoskopią wspomaganą ręcznie. Wpływ tych rozwiązań na liczbę osób decydujących się na żywe dawstwo wymaga jednak dalszej oceny.
Uniwersyteckie Centrum Kliniczne w Gdańsku jest jednym z wiodących wysokospecjalistycznych ośrodków transplantacyjnych w Polsce. Historia przeszczepiania nerek w szpitalu sięga 1980 roku. W 1994 roku przeprowadzono tam pierwsze allogeniczne przeszczepienie szpiku, a w 2006 roku pierwsze przeszczepienie serca. W 2018 roku działalność transplantacyjną ośrodka rozszerzono o przeszczepianie wątroby i płuc. W UCK wykonywane są również przeszczepienia rogówek.
Do końca września 2026 roku w Uniwersyteckim Centrum Klinicznym wykonano 6 przeszczepień serca, 33 płuc, 48 wątrób, 120 nerek, 64 rogówek oraz 102 przeszczepienia komórek krwiotwórczych. Wprowadzenie robotycznej asysty przy pobraniach nerek od żywych dawców jest kolejnym krokiem w rozwoju działalności transplantacyjnej ośrodka i wykorzystaniu nowoczesnych technologii w leczeniu pacjentów.
